De Martial Arts en ‘HET NIEUWE RESPECT’

We horen mensen vaak zeggen: “Respect is niet iets wat je zomaar even kunt opeisen. Respect is iets wat je moet verdienen”. En zo is het natuurlijk ook. Toch krijg ik vandaag de dag steeds meer het gevoel dat veel jonge mensen niet langer beseffen wanneer een persoon dat respect al ruimschoots verdiend heeft en wanneer niet. We leven in een maatschappij waarin hondsbrutale vloggers en scheldende mocro-rappers ‘respect’ ontvangen terwijl sommige ouderen, die gedurende hun leven veel voor de samenleving en de maatschappij betekenden, belachelijk worden gemaakt. De vraag rijst: Is de definitie van respect betwistbaar?

Volgens de Van Dale is de definitie voor respect: Respecteren, eerbiedigen, (hoog)achten.

Ongeacht dat de definitie van een woord onbetwistbaar en absoluut onveranderlijk is, kan de beleving ervan natuurlijk wel per generatie verschillen. Een belevingsgevoel van iets is immers zonder meer onderhevig aan het tijdsbestek waarin de mens leeft. Zo zou een hedendaagse tiener verveeld en geïrriteerd kunnen raken als hij een dag niet op zijn mobiele telefoon kan, maar zou een middeleeuwse tiener gillend in paniek wegrennen en van duivelse magie spreken wanneer hij een mobiele telefoon, hypothetisch gezien, zou kunnen zien. Maar respect is daarentegen van alle tijden. Het is geen nieuw woord, geen nieuwe uitvinding. Toch merken we tegenwoordig niet zelden een sterk verschil van belevingswereld rondom dit woord. Ik noem dit voor het gemak even ‘het nieuwe respect’.

Een eye opener voor beveiligers in opleiding

Zoals sommige mensen weten leid ik ook beveiligers op aan het ROC Rivor in Tiel. Een mooi voorbeeld van hoe ik de jeugd ooit – volgens mijn ouderwetse(?) belevingswereld – wakker schudde omtrent het woord respect ging als volgt: Tijdens de introductieweek was ik natuurlijk nieuwsgierig naar wat voor een vlees ik in de kuip had. Ik wilde weten hoe sterk de nieuwe leerlingen verbaal waren en hoe zij over zelfbeheersing dachten, ofwel twee zeer essentiële zaken voor een beveiliger.
Op mijn vraag wat hen ongecontroleerd boos zou kunnen maken kreeg ik van meerdere leerlingen te horen: “Zodra ze iets verkeerds over mijn moeder zeggen”. Ik vroeg hen waarom dit hen zo boos maakte waarop zei unaniem antwoorden: “Omdat dat disrespect is”. Een aantal weken later zou ik zeer krachtig op zijn woorden terug komen. Dat gebeurde tijdens een gymles waarbij ik zag dat de leerlingen helemaal geen zin hadden om te sporten. Ze waren liever lui dan moe en dat was de hele dag al zo. Ze gooiden, mopperend en wel, één voor één het spreekwoordelijke bijltje er bij neer. Toen zij zelfs brutaal begonnen te worden tegen mij toen ik er wat van zei was daarmee de maat vol. Ik schreeuwde hen toe en riep:

“Stelletje hypocrieten!!! Boos worden op iemand wanneer deze iets over je moeder zegt, terwijl diegene je moeder niet eens kent?!? Maar jullie kennen jullie eigen moeder wel!!! Die moeder die ’s ochtends eerder opstaat dan jij om jouw brood te smeren. Die moeder die zich dag en nacht kapot werkt om brood op de plank te krijgen, het dak boven je hoofd te betalen, voor jouw een fiets of een scooter koopt en deze studie voor je betaald zodat je later een fatsoenlijke baan kunt vinden. Diezelfde moeder bedanken jullie op deze wijze door geen ene reet uit te voeren en er zo met de pet naar te gooien??!? Noemen jullie dat respect?!? Wie beledigd er nu jullie moeder?

“Wie met zijn vinger naar een ander wijst, wijst er met drie naar zichzelf

Op dat moment kapte ik de les af, pakte ik mijn spullen en vertrok. De leerlingen verbijsterd achterlatend. De reacties bleken achteraf zeer positief te zijn, zowel van het management als de leerlingen zelf. Ik had hun ogen geopend en de rest van het jaar had ik er nagenoeg geen omkijken meer naar. Zij leerden die dag inzien dat respect in woorden niets zegt, maar dat respect te allen tijde getoond dient te worden door middel van actie. Ook kwam ik later bij hen terug vanwege het feit dat het woord “disrespect” door hen werd gebruikt. Ik legde hen uit dat wanneer zij als beveiligers serieus genomen wilden worden zij beter in correct Nederlands dienden te spreken, namelijk door het woord “respectloos” te gebruiken.

Het ‘moderne respect’ binnen de martial arts

Door de sterke individualisering van de moderne maatschappij zien we eveneens veel martial arts beoefenaars geen enkel respect meer tonen in de richting van hun eigen leraar, ofwel sensei. Wel met woorden natuurlijk maar evenmin met daden. Zij respecteren hun sensei omdat het hen slechts op dat moment goed uitkomt. Het respect dient hen als het ware, want door hoog van de daken te schreeuwen over hun sensei zeggen zei eigenlijk: IK heb de beste leraar uitgekozen die MIJ het beste van het beste leert. Met andere woorden: “ZIE HIER: IK BEN (EEN VAN) DE BESTE VAN DE BESTE. ZIEN JULLIE DAT?”. Respect in zijn onzuiverste vorm. De intentie erachter onthult zich meestal op het moment dat deze naar complimenten snakkende strevertjes niet snel genoeg door hun sensei in de door hen gewenste schijnwerpers op een podium worden geplaatst. Dan barst de bom en gedragen zij zich als de boze stampevoetende stiefmoeder van Sneeuwwitje met alle valse vervloekingen van dien. Pas dan komen hun ware intenties tevoorschijn. Opvallend detail: Dergelijke onzekere leerlingen blijken niet zelden hun hele emotioneel instabiele privéleven publiekelijk op social media te etaleren. Is dit een neveneffect van de wegwerpmaatschappij waarbij de sensei niet langer meer voorstelt dan de kruidenier op de hoek? Een instelling waarbij de betalende klant koning is? Natuurlijk is dit laatste niet alleen iets van deze tijd, maar de frequentie waarmee dit gebeurt is dat wel en dit baart mij soms weleens zorgen. Uiteindelijk kan, wanneer deze negatieve trend toe zou nemen, dit ertoe leiden dat de beste martial arts leraren zich steeds meer terugtrekken om zichzelf de energie te besparen.

Jonge “sensei” en de oudere garde

Zelfs relatief jonge sensei tonen soms geen enkel respect meer in de richting van de oudere garde. Alsof het nu ‘hun beurt’ is om in het licht te staan en die positie claimen zij dan ook vaak zonder enig gevoel van schaamte. Zichzelf bedienend van betweterige stellingen en een ongepast arrogantieniveau waarmee zij hun zelfverhevenheid podium bieden; liefst nog een stuk hoger dan dat van hun eigen leraar, want anders is hun misleidende valse ego immers niet echt goed verdedigbaar. Ze prijzen zichzelf(!) letterlijk de hemel in. Alles onder het mom van ‘je moet strijden voor je plek want als je jezelf niets verbeeld dan ben je niets’. Dat terwijl zij het hier over pioniers hebben aan wie zij te danken hebben dat zij in het heden een meer geavanceerde versie mogen beoefenen van wat deze mannen ooit zelf op hun beurt van hun leraren leerden. Dat is zo stompzinnig als een dakpan die zich verheven voelt ten opzichte van de fundering waarop hij steunt! En dit is mijn inziens waar het helemaal mis gaat met ‘het nieuwe respect’. Adoratie en respect lijken stelselmatig met elkaar te worden verward en mogelijk heeft social media een essentiële rol gespeeld in de cultivatie van dit type gedrag.

“Wanneer je over de martial arts leert, leer je eigenlijk over respect”

– Jacky Chan –

Zelfs bij leraren die wel ooit het beste voorbeeld aan dergelijke leerlingen gaven – en die zijn er gelukkig nog voldoende – zien we dat deze regelmatig als een zak vuil aan de kant worden gezet, soms om de kleinste akkefietjes. Ik heb met mijn oud leraar Pardoel héél wat ruzie gehad. Daar lusten de honden geen brood van. Niet dat ik zo hondsbrutaal was en geen respect toonde, integendeel, maar mijn sensei (of sabum zoals ik hem noemde) kon standaard(!) meer dan het onderste bij je uit de kan halen en dat ging er nooit zachtzinnig aan toe, zo ook niet op mentaal of emotioneel vlak. Maar boos blijven op hem? Mijn respect verliezen? Dat nooit. Soms kon ik hem wel letterlijk wurgen, maar tot op de dag van vandaag ben ik hem eeuwig dankbaar voor alles wat hij mij daarmee heeft geleerd. Dat is wat ik persoonlijk versta onder de ouderwetse invulling van respect.

Respectloos gedrag en een gebrek aan intelligentie

Een gebrek aan respect komt niet zelden voor uit een gebrek aan intelligentie. Uiteraard wil ik niet stigmatiseren en zijn er natuurlijk ook intelligente mensen die geen respect lijken te kunnen tonen en minder intelligente mensen die dat wel doen. Laat daar geen misverstanden over bestaan. Maar in bijzonder veel gevallen gaan respectloos gedrag en pure dommigheid prima hand in hand. Wanneer we op Youtube kijken zien we voorbeelden in overvloed. Mensen die bij het in actie zien van de 89-jarige ninja-grootmeester Masaaki Hatsumi het filmpje becommentariseren met een: “Conor McGregor( 32) zou hem helemaal verrot schoppen LOL” en “Hij zou het nog geen halve minuut uithouden in de octagon (UFC ring)”. Ook de doden worden niet langer gespaard. Complete discussies over hoe de in 1973 overleden Bruce Lee, die zijn reputatie niet meer kan verdedigen, het tegen deze wereldkampioen zou doen. Maar ook bij het zien van tv-beelden waarin de beroemde Nederlandse mma-vechter Joop Kasteel een mma- en kickboksschool in Amsterdam bezocht, bekroop mij het gevoel van ‘jongens, waar is het respect toch gebleven’. De 54 jarige Joop, die zijn topjaren tussen 1996 en 2005 beleefde, was van een andere generatie dan de aanwezige jongeren die hem duidelijk niet herkenden. De sportschoolhouder, een goede vriend van Kasteel, stelde hem voor als ‘een levende legende’ en legde aan de jongeren uit dat Joop ernstig aan kanker had geleden en daardoor sterk vermagerd was. De jongeren keken Kasteel stuk voor stuk aan met een ongeïnteresseerde blik aan alsof ze wilde zeggen “wat interesseert mij die ouwe nou man”. ‘Het nieuwe respect’ is vluchtig en lijkt alleen nog te gelden voor datgene wat in het hier en nu waarneembaar is.

Is respect in de martial arts belangrijker dan bij voetbal?

Toen ik ooit wat over respect opperde bij een avondje visite, ging een dame tegenover mij in het verweer. Zij vond dat dit niets met de martial arts te maken had maar dat het doorgaans een gebrek aan fatsoen betrof dat zich net zo goed bij tennis of voetbal voordeed. En ondanks dat deze dame wellicht gelijk had toen zij zei dat dit ook bij andere sporten gebeurden, vond ik dit absoluut onvergelijkbaar. Want wanneer iemand geen respect toont als tennisser of voetballer dan is hij slechts wat hij is, namelijk een onbeschofte en ondankbare tennisser of voetballer. Verder niets. Tennis en voetbal zijn immers geen sporten die je kunt misbruiken. En dat is bij de martial arts wel een ander verhaal. Want naast het zijn van een onbeschoft en ondankbaar figuur, kan een vechtsporter met een verkeerde instelling al snel in een persoon veranderen die, al dan wel of niet gewild, ook nog eens zwaar lichamelijk letsel of zelfs doodslag teweeg zou kunnen brengen. Respect is in die zin namelijk ook gerelateerd aan iemand zijn zelfbeheersing! Een gebrek aan respect kan immers leiden tot een versterkte drang naar dominantie, overheersing, macht en aanzien. En bij de absentie van enige vorm van basisrespect zullen dergelijke krachtige factoren als een neerwaartse katalysator gaan werken op dergelijke personen. De destructieve werking die daar vanuit gaat in de richting van vriendschappen en familiebanden zijn onnodig om te belichtten.

“Alles begint en eindigt bij jezelf”

Zoals ik al aangaf was mijn oud-leraar sabum Louis Pardoel, die in 2011 overleed, er een van de onbetwiste oude stempel. Ging er iets fout dan was het altijd(!) je eigen schuld. Nooit mochten we de schuld bij de ander zoeken, zelfs niet wanneer een probleem toch echt overduidelijk en bewezen door een ander was veroorzaakt! Een fraai voorbeeld hiervan is het volgende verhaal: Op een dag, het moet ergens eind jaren ’80 zijn geweest, vocht ik een full contact wedstrijd en kreeg ik een trap volop in mijn kruis. Ik bestierf het van de pijn en zakte in elkaar. Uiteraard legde de scheidsrechter de wedstrijd direct stil en de ehbo-ers kwamen al snel ter plekken. Dit zou voor veruit de meeste coaches het moment zijn geweest om door het lint te gaan en bij de jury gerechtigheid te eisen. Maar bij ons geschiedde dat anders… Liggend op de grond en creperend van de pijn voelde ik een lichte maar scherpe trap van een voet tegen mijn schouder. Ik herinner mij zelfs nog haarfijn hoe de gezichten van de ehbo-ers samen met mij verschrokken opkeken. Daar stond mijn leraar. Uiteraard kon ik het met een van zijn bekende one-liners doen: “Zeg wanneer heb ik jou jezelf met je zak leren verdedigen?” Hij kon dan boos op je zijn zonder ook maar één woord aan je tegenstander en zijn overtreding vuil te maken. Medelijden was er nooit bij waarmee hij ons in alle stilte leerde: “Kijk naar binnen!! JIJ en alleen JIJ bood hem de kans om een zwakke plek in jouw verdediging te vinden!” Dit bleek voor mij op latere leeftijd een les voor mijn hele leven….

“De leer van één deugdzaam persoon
kan velen beïnvloeden;
Dat wat goed geleerd is door één generatie

kan worden doorgegeven aan een honderd anderen”


– Kano Jigoro –

Terug naar het voetbal

En om deze reden kom ik even terug bij het voetballen. Want ook hier mag de zeer krachtige, negatieve invloed van gebrek aan respect nooit worden onderschat! Voetballers houden zich dan misschien wel bezig met een onschuldig spelletje, maar de weerga op de houding van voetballende jongeren is enorm. Het zijn vaak deze jongeren, die zich niet leren beheersen maar wel leren schelden en gewend zijn om altijd met hun vinger naar de ander te wijzen. Een houding die ook op hun verdere leeftijd voorgoed een belangrijke stempel zal drukken. Het zijn dit type mensen (en dus natuurlijk niet alle voetballers in het algemeen) die voor veel ellende in de levens van anderen zullen zorgen en eerder agressie en geweld zullen vertonen en uitoefenen dan menig beoefenaar van de martial arts.

Ik zie viaducten volgespoten staan met teksten als “Ajax F-Side” en “K@nk#er Feyenoord”. Ik zag het geschreven staan aan de binnenkant van een toiletdeur van een sjiek restaurant: “PSV forever” en zelfs met aanstekers gebrand staan in het plastic kader van de pinautomaat van een bank: “F-Side Joden”. Nog steeds wacht ik op de eerste graffiti die zegt: “Karate rules” of “F#ck Aikido h@m#’s”. Ik denk echter dat het wachten daarop nog heel lang zal gaan duren. Voetbalrellen kosten de maatschappij jaarlijks vele miljoenen terwijl dergelijke situaties op bijvoorbeeld een judo-toernooi nog nooit hebben plaatsvinden. “Maar dat heeft helemaal niets met voetbal te maken” roepen de echte liefhebbers en dat wil ik ook graag geloven. Toch gebeurt het doorgaans alleen bij voetballen en dus mogen we hier uit opmaken dat het een bepaald publiek met een bepaalde mentaliteit trekt. Daar waar in vroegere tijden voetbalwedstrijden nog werden bezocht door vaders en opa’s in driedelig pak, samen met hun kinderen en kleinkinderen, is de hedendaagse beleving van voetbal met de tijd sterk gedegradeerd en dus herhaal ik hier de vraag nogmaals: Is de definitie van respect betwistbaar?

“Wanneer mensen jou respecteren, respecteer hen dan ook.
Wanneer zij jou niet respecteren, respecteer hen dan alsnog.
Zij vertegenwoordigen immers hun ideologie

terwijl jij de jouwe vertegenwoordigd”.

De stagnering van respect is een gezamenlijk probleem

De martial arts, ofwel militaire kunsten, zijn eeuwenoude dodelijke gevechtsmethodes die door de sensei (vergelijkbaar met een officier) aan de leerlingen (vergelijkbaar met militairen) met behulp van een stalen discipline en intrinsiek respect dienen te worden bijgebracht. Want een soldaat die enkel zou leren moorden ‘alsof het een sport is’, zonder de daarbij behorende morele eigenschappen, zou immers al snel veranderen in een groot gevaar voor de maatschappij en zichzelf. Maar daar waar de oude krijgskunsten door eeuwen van oorlogvoering en traumatisering zich collectief conditioneerde met de lange termijneffecten van agressie, is dat bij beoefenaars van een reguliere sport vanzelfsprekend een stuk onduidelijker. En dat is jammer. Want om de jeugd te leren inzien wat nu werkelijk het woord respect inhoudt, zouden we er primair goed aan doen te leren inzien dat dit een gezamenlijk maatschappelijk probleem is geworden waaraan iedereen zijn steentje bij dient te dragen. Dit schrijf ik, ondanks dat ik daarbij besef dat iemands genen en karakter eveneens een onlosmakelijke rol kunnen spelen in de cultivatie van respect. Want ondanks dat positiviteit en realiteit niet altijd gelijk met elkaar optrekken, ben ik ervan overtuigd dat ieder individu binnen zijn directe leefomgeving voor een sneeuwbaleffect kan zorgen waardoor de werkelijke hufters weer ouderwets zichzelf zouden vernederen. De maatschappij zou er goed aan doen dergelijke individuen collectief langs de zijlijn te plaatsen (lees: buitensluiten) en niet langer toestaan dat zij zichzelf een erepodium verschaffen.

Oprechte nederigheid is een groot goed en daarom sluit ik deze blog af met een oud Nederlands gezegde: ‘Een blij gezicht opent alle harten’. En hierin zou een ieders allereerste begrip van ware zelfverdediging verscholen moeten liggen, namelijk ‘er niet zijn’.

Patrick Baas,
Kyoshi, 7e dan.

Share Button