Complottheoriën onder de loep: Maak liever gebruik van logica en gezond verstand

Nu de wereld in een coronacrisis verkeert bemerk ik dat ik vrijwel dagelijks, net als ieder ander mens, geconfronteerd met de voor- en tegenstanders van de veiligheidsmaatregelen die ons worden opgelegd vanuit de Nederlandse overheid. En wie verder kijkt ziet dat dit fenomeen zich wereldwijd voltrekt. Over en weer worden zogenoemde “feiten” heen en weer geslingerd en maken veel mensen elkaar voor leugenaar uit. Maar wat is er nu werkelijk waarheid en wat is onjuist? De toekomst zal het uitwijzen. Maar als auteur van diverse boeken over weerbaarheid en veiligheid kon ik het niet nalaten om hier een artikel aan te wijden. Voor wat het waard is: Dit is mijn persoonlijke visie.

Als voormalig bedrijfsrechercheur, veiligheidsadviseur en afgestudeerde in de criminologie ben ik tegenwoordig manager van mijn eigen bedrijf voor weerbaarheid en zelfverdediging en doceer ik daarnaast een x-aantal uren beveiligingsvakken op een ROC. Zelfverdediging, weerbaarheid en veiligheid zijn zaken waar ik mijzelf dus letterlijk al mijn hele leven mee bezig hou en vanzelfsprekend niet alleen in de praktische zin. Ook het bestuderen van de dieper onderliggende psychologische factoren (van wat mensen ergens toe beweegt) en het constant verrichten van verregaande onderzoeken (bijvoorbeeld over hoe bepaalde zaken zich ontwikkelen en waarom) spelen daarbij onlosmakelijk een belangrijke rol.

Neutraliteit en objectiviteit als eerste vereiste

Ikzelf heb van begin af aan geen bevooroordeelde mening gehad over complotdenkers of regeringsbeambten. Wellicht een beroepsdeformatie die van mij 100% neutraliteit en objectiviteit vereiste. Ik verzamel liever harde feiten en weeg de voor- en nadelen van ieder ‘kamp’ tegen elkaar af om tot een eenvoudige deductie te komen. Dat eindresultaat besluit ik vervolgens voor (mijn) waarheid aan te nemen.

Complottheorieën onder de loep

Eén van mijn beste vrienden is een complotdenker. Een verstandige kerel met een goed stel hersens, een gedegen opleiding en dus een geschikte gesprekspartner om naar te luisteren. Echter bemerkte ik dat ik zijn feiten en bronnen al snel onbetrouwbaar achtte. Hij slingerde het ene na het andere filmpje naar mijn hoofd waarin van alles werd beweerd en (in zijn beleving) ‘onderbouwd’. Ik nam, zoals altijd, alle moeite om deze serieus te bekijken en te bestuderen. In het door hem verstrekte filmmateriaal en de informatie herkende ik echter slechts pseudo-feiten van niet nader verklaarde bronnen. De ‘feiten’ waren moeilijk tot niet-verifieerbaar omdat de bron(nen) anders gevaar zouden lopen op vervolging. De betreffende ‘artsen/wetenschappers’ die uit de schoot zouden zijn geklapt met deze inside information zouden zelfs hun leven niet meer veilig zijn. Maar eerlijk is eerlijk; zonder enige verificatie kan ik toch niets zomaar voor waar aannemen? Ik zou me er oliedom door gaan voelen.

Na de informatie van mijn kameraad te hebben bestudeerd zou ik nog vele complotdenkers spreken en ook de door hen verstrekte informatie valideren. Zo zou onder andere een Oostenrijks parlementariër een coronatest op cola hebben uitgeprobeerd en zou de uitslag ‘positief’ zijn gebleken. Een goed gesprek met een laborant leverde mij al snel het antwoord op dat chemische stoffen nu eenmaal op talloze substanties een verschillende reactie kunnen geven. Dat zegt weinig tot niets over de betrouwbaarheid op het vlak van corona. Een test waar immers wereldwijd tientalle duizenden experts zich over hebben gebogen en hun goedkeurig aan hebben verleend. Bailys en Tonic reageren chemisch aanschouwd ook erg vervelend op elkaar, toch zijn ze afzonderlijk van elkaar gewoon consumeerbaar. Het parlementariërschap maakt iemand nog geen laborant, viroloog of andersoortig medisch expert.

Een ijskoude reality check
Tegelijkertijd begaf ik mij als Brabander in de eerste wrede golf die ongenadig huis hield in het Brabantse. De beste vriend van mijn vader overleed aan de gevolgen van corona, terwijl mijn oom en een zeer goede vriend (48) op sterven lagen. Niemand mocht hen bezoeken. Gelukkig overleefde de laatste twee personen het virus. Intussen hoorde ik hoe een goede vriendin van ons gezin ons informeerde over de nachtmerrie waarin zij dag en nacht leefde. Zij was (en is) werkzaam als verpleegkundige op de corona-afdeling van het ziekenhuis in Uden. Dag en nacht zag zij de blauwe zwaailampen aan- en afrijden en in haar slaap hoorde zij nog hoe de talloze zakken met besmette overledenen werden dichtgeritst. Intussen getuigde ook een leerlinge van mij van de nachtmerrie. Zij maakte soortgelijke taferelen mee in het ziekenhuis in ‘s-Hertogenbosch. Deze feitelijke gebeurtenissen bereikten mij allen eerstehands en maakten vanzelfsprekend deel uit van mijn deductieproces. De klap op de vuurpijl was wel toen mijn vrouw en zoon besmet raakten. Beiden waren er even slecht aan toe en voor mijn vrouw is ’s nachts nog de ambulance aan de deur gekomen waarbij een arts in biohazard-kleding onze woning betrad. Dat beeld verdwijnt nooit meer van je netvlies.

Hoe controleren we de betrouwbaarheid van een feit?

Wat mij bij mijn kameraad ook opviel was dat hij met namen van enkele dokters en professors aan kwam zetten die zouden zijn ontslagen of opgestapt omdat zij ‘anders’ over de crisis dachten dan hun collega’s. Deze personen werden door het komplotdenkerskamp direct massaal gevolgd, zonder dat de status en feiten over deze personen eerst grondig werden verzameld en gecontroleerd. Iets dat noodzakelijk is indien men een objectief oordeel wil kunnen vormen. We doen er natuurlijk goed aan om er voor te waken niet zomaar te geloven wat we graag willen geloven omdat dit toevallig beter bij onze belevingswereld en voorkeur aansluit. De geschiedenisboeken staan immers vol van opgetekende verhalen over oorlogen en genocide die te wijten zijn aan zulke willekeurige interpretaties. We mogen vanzelfsprekend de reden van ontslag van medische ‘vakmensen met een andere mening’ in twijfel trekken. Maar we dienen dan, naast het verhaal van de ontslagene, eveneens geheel objectief te onderzoeken wat diegene te zeggen hebben die hem of haar hebben ontslagen. In de medische wereld komen tenslotte eveneens werknemers met allerlei geestelijke problemen, privéproblemen en verslavingsproblematiek voor.

Wanneer we percentagegewijs gaan kijken naar het aantal collectieve bestrijders van Covid-19 versus het aantal afvallige deskundigen dan spreekt men van een behoorlijk scheve verhouding. Want al snel wordt zichtbaar dat van de vele miljoenen artsen en medisch specialisten, laboranten en overige medische medewerkers wereldwijd vrijwel iedereen massaal achter de bestrijding van de pandemie staat en deze als een zeer ernstig probleem beschouwd. Op de andere schaal van de weegschaal zien we slechts een handjevol specialisten die zogenoemd het tegendeel beweren. We dienen tegen het licht te houden dat artsen een eed af hebben gelegd om de gezondheid van de mensheid te beschermen en dus kan ik persoonlijk moeilijk geloven dat de allergrootste meerderheid van deze miljoenen specialisten leugenachtig en manipulatief zou zijn als de evil-minds in een James Bond film. De leugen wordt vroeg of laat altijd achterhaald, hetgeen onvermijdelijk tot biljardenclaims en faillissementen zou gaan leiden.

Laten we onszelf de volgende vragen stellen:

Wanneer de ministers in de Tweede Kamer de deuren sluiten staan zij samen met hun eigen gezin eveneens tot aan hun knieën in de ellende van de (volgens complotdenkers doelbewust) door henzelf georganiseerde maatregelen vol vrijheidsbeperkingen. Voor de ministers en hun gezinnen en families geldt (met uitzondering van Grapperhaus) eveneens geen feesten, geen bioscoopbezoek, geen bezoekjes aan hun bejaarde ouders, geen vakanties, geen restaurants en geen sportactiviteiten. In hun huiskamers lopen eveneens de frustraties van het binnen zitten steeds hoger op.

Zie jij hier enige logica in?

Volgens de complotdenkers gaat het om ‘een machtsovername op langere termijn’. Met andere woorden: De leidinggevende politici zijn momenteel druk bezig om het voor henzelf, hun kinderen en kleinkinderen straks onmogelijk te maken om in een vrije democratie te leven. Net als de rest van de burgerbevolking, waar zij na hun pensioen gewoon deel van uitmaken, zouden zij doelbewust naar een toekomst streven waarbij zij alle rechten uit handen hebben gegeven en zichzelf vrijwillig in een dictatoriale staat zouden hebben geplaatst.

Zie jij hier enige logica in?

Ook wordt er geopperd dat het virus zou zijn losgelaten door een aantal regeringen die zouden samenspannen. Laten we de realiteit eens goed onder de loep nemen. Herinner jij je ook maar één moment in de geschiedenis van de mensheid waarin alle 196 landen in de wereld het met elkaar eens waren? Ik niet! Landen zetten niet voor niets globaal spionagenetwerken uit wat inhoud dat er minimaal 196 spionagediensten wereldwijd actief zijn. Wanneer bijvoorbeeld drie grootmachten zoals China, Rusland en de Verenigde Staten van Amerika in het geheim snode plannen zouden hebben gesmeed om middels Covid-19 biljarden te verdienen en de wereld in hun greep te krijgen, dan zouden daarbij dus zo’n 193 landen zijn buitengesloten. Wie erin geloofd dat tenminste 193 geheime diensten er niet in zouden slagen om zoiets crimineels te ontdekken kijkt wellicht de verkeerde speelfilms. Wanneer zo’n ontdekking aan het licht zou komen dan zou een derde wereldoorlog het onvermijdelijke gevolg zijn. Alle verdiende biljarden zouden dan in het oorlogsapparaat verdwijnen en dit zou de grootmachten (net als de rest van de wereld) regelrecht in een economische afgrond storten.

Zie jij hier enige logica in?

Dat de farmaceutische bedrijven het uiteindelijk geen windeieren op zal leveren is een feit. Dat er vele bedrijven en personen zullen opstaan zijn die een stevig slaatje uit deze crisis zullen slaan zal eveneens een feit zijn. Dat regeringen de situatie mogelijk zullen aangrijpen om een bepaald aantal zaken door te drukken, dat is altijd al zo geweest in de geschiedenis van de mensheid. Maar dat geeft nog niemand het excuus om ongefundeerde stellingen zonder grondig onderzoek voor waar aan te nemen. Laat staan om met dergelijke stellingen politici te bedreigen terwijl je zelf geen betere (grondig gefundeerde) oplossingen aandraagt. Sinds de komst van internet beschikken we tegenwoordig wereldwijd over 7 miljard experts op het gebied van veiligheid, virologie, politiek en medische wetenschap. En dat alleen al is een zorgelijk iets. Wellicht moeten we de ellendige bijkomstigheden van deze pandemie, evenals het ontstaan van de talloze complottheorieën, eens wat meer in de social-mediahoek gaan zoeken (zie: The Social Dilemma op Netflix waar de uitvinders dit zelf feitelijk erkennen). Maar complottheorieën zijn echter niet iets van deze tijd.

Waarom de geschiedenis zich telkens herhaalt

Toen in 1771 de pest uitbrak in Moskou en haar omgeving, viel de bevolking al vrij snel de adellijke leiders van het land aan. Zij gaven alle rijken de schuld van het veroorzaken en verspreiden van de ziekte want deze doelgroep bleek namelijk minder vaak ziek te worden. Later zou blijken dat het slechts een kwestie van goede hygiëne betrof. En zo kunnen we er nog wel een honderdtal voorbeelden aan toevoegen, zoals de niet te verstane complottheorie van Adolf Hitler waarna rijke Joden het doelwit gingen vormen voor de armere arbeidersklasse. Ook hier verloor de dramatische complottheorie het uiteindelijk van de veel eenvoudigere werkelijkheid.

Wellicht dat er ten tijde van de Spaanse griep (1918-1919) eveneens mensen riepen dat het ‘slechts een griepje’ was, want daar leek het in het begin ook op. Totdat de daadwerkelijke moordzucht van het killervirus voorgoed een einde maakte aan die illusie. 50 tot 100 miljoen doden in slechts één jaar tijd. Ga er maar aan staan als politici. Wanneer je niets doet weet de bevolking je te vinden. Wanneer je iets doet weet de bevolking je te vinden. Wanneer je alles doet weet de bevolking je te vinden. Je bent altijd te vroeg en altijd te laat maar nooit op tijd. En dat in een tijd waarin niet één antwoord de ‘one size fits all’ oplossing biedt.

Complottheorie geeft zin aan de geschiedenis

Vooral communisten waren er sterk in. Niets kon er gebeuren, of ze zochten er wel een of ander kapitalistisch complot achter. Van stom toeval kon geen sprake zijn. Het geloof in samenzweringen heeft de aantrekkelijkheid van de eenvoud. Ingewikkelde historische processen kunnen worden teruggebracht tot ordinaire opzetjes tussen een paar figuren aan de top uit het vijandige kamp. De functie van dergelijke samenzweringstheorieën is duidelijk. Arbeiders worden altijd en eeuwig belazerd, zij doen er beter aan zich te scharen achter het banier van hun enige ware pleitbezorgers. De communisten dus.

Bron: Trouw (1993)

Over podiumziekte en social media

Nadat ik vandaag een filmpje aanschouwde van een anti-coronawetgevingsmanifestatie op het Museumplein, geleid door een organisatie genaamd ‘Vrouwen voor Vrijheid’ werd het mij al vrij snel helder. De spreekster, ene Isa Kriens, portretteerde zichzelf al in de toekomst als ‘de oma van het verzet’ tegen de anti-coronamaatregelen. En daar draait het natuurlijk allemaal om. Complottheorieën ontstaan niet alleen om het onverklaarbare te verklaren of om allerlei ongenoegen te spuien in de richting van een al snel gevonden zondebok. Zij ontstaan evengoed doordat bepaalde mensen (in het hedendaagse mediatijdperk waarin aandacht de nieuwe Godheid is) zichzelf een imago aanmeten waarbij zij zeer belangrijk, onmisbaar en intelligent lijken te zijn. En zelfs al is hun ongefundeerde pseudo-kennis volslagen ondergeschikt aan die van de experts (die hun kennis baseren op eeuwenlange academische en universitaire kennisvergaring), toch weten dergelijke personen telkens weer volgelingen achter zich te scharen. Velen van hen zien niet meer wat zij zouden moeten zien maar verkiezen doelbewust te zien wat zij willen zien. Is het verveling? Of eveneens een schreeuw om aandacht? Wie zal het zeggen. Een ander fraai voorbeeld hiervan is Sylvana Simons die zichzelf een heuse equivalent van Rosa Parks (1913-2005) waant, terwijl het multiculturele Nederland anno 2020 volslagen onvergelijkbaar is met de racistische zuidelijke staten van de Verenigde Staten anno 1955. Niemand zit daar op te wachten. De podiumziekte is wat mij betreft een zéér naar bijverschijnsel geworden van deze tijd. En begrijp mij niet verkeerd. Ik ben een zeer groot voorstander van gelijke vrouwenrechten en een zeer groot tegenstander van iedere vorm van racisme of discriminatie. Maar dit maakt mij nog niet blind!

Tot slot

Als gedupeerde zelfstandig ondernemer durf ik zonder enig bezwaar te zeggen dat ik achter de overheidsbesluiten sta. Ik ben trots op onze minister president die momenteel stand weet te houden in een inmiddels onmogelijk geworden maatschappij en politiek landschap. Ik ben daarbij ook zeer zeker niet blind voor de talloze tegenstrijdigheden in alle besluitvormingen. Maar ik zie eveneens dat het maken van een waterdicht beleid volslagen onmogelijk is. Alles is immers met elkaar verweven en dus gaat het hoofdzakelijk om risico management en het reduceren van de schade die, totdat er een goed middel is, onvermijdelijk de kop op zal blijven steken. Het mondkapje werkt niet tegen het virus, maar het reduceert in lichte mate de risico’s van verspreiding. We bevechten een onzichtbare vijand en dus mogen we van Rutten geen wonderen verwachten. Hij is geen toverdokter maar slechts een mens die, zoals veruit de meesten van ons, naar eer en geweten handelt. De belachelijke ideeën van één idiote minister om een wet te presenteren, waarbij politieagenten voortaan achter deuren zouden mogen controleren, baarde mij geen moment zorgen: Ik wist dat nuchter Nederland, noch de Tweede Kamer dit ooit zou accepteren.

Mijn bedrijf is inmiddels wéér gesloten op last van de overheid. Dat is zeer zuur en ook financieel niet echt prettig. Maar net als de overgrote meerderheid van de Nederlandse bevolking hou ik mijn hoofd koel en kijk ik met frisse moed uit naar de toekomst waarbij ik geen seconde aarzeling heb dat alles weer gewoon bij het oude zal zijn. In de oude budospirit sluit ik mijn pleidooi af met de woorden:

Het is belangrijk dat we onszelf niet als het middelpunt van de belangstelling gaan zien, maar eens wat meer aan het collectieve belang denken. Ware zelfverdediging begint en eindigt bij onszelf.

Patrick Baas

Share Button